Block máy lạnh bị kẹt: Nguyên nhân và giải pháp sửa chữa

Block máy lạnh bị kẹt là sự cố nghiêm trọng, khiến máy mất hoàn toàn khả năng làm lạnh, vì Block không thể nén gas tạo chu trình lạnh. Nguyên nhân có thể từ trục trặc điện tử như tụ khởi động, đến hư hỏng cơ học như thiếu dầu bôi trơn. Để xử lý an toàn và hiệu quả, hãy liên hệ Điện lạnh Limosa. Đội ngũ kỹ thuật viên chuyên nghiệp sẽ chẩn đoán chính xác, khắc phục triệt để và bảo vệ các linh kiện khác, giúp máy lạnh hoạt động ổn định trở lại.

1. Cơ chế hoạt động của block máy lạnh trong hệ thống lạnh

Để hiểu rõ mức độ nghiêm trọng khi block máy lạnh bị kẹt, chúng ta cần hiểu rõ chức năng quan trọng của Block trong chu trình làm lạnh.

1.1. Chu trình nén và vai trò của Block

Block là bộ phận tiêu thụ điện năng lớn nhất và đóng vai trò tạo ra sự chênh lệch áp suất cần thiết cho việc làm lạnh. Block máy lạnh hoạt động dựa trên nguyên lý nén khí và tuần hoàn gas trong một chu trình kín.

• Nén Gas: Block hút gas lạnh từ dàn lạnh (áp suất thấp, nhiệt độ thấp) và nén nó thành gas nóng (áp suất cao, nhiệt độ cao).
• Tuần hoàn Gas: Gas nóng được đẩy qua dàn nóng để xả nhiệt ra môi trường, sau đó qua van tiết lưu để hạ áp suất và nhiệt độ, rồi đi vào dàn lạnh để hấp thụ nhiệt phòng. Nếu block máy lạnh bị kẹt, chu trình này bị ngắt hoàn toàn.
• Cấu tạo Block: Bên trong Block có 02 phần chính: Motor điện (quay) và Bộ phận nén cơ học (piston hoặc xoắn ốc). Tình trạng bị kẹt có thể xảy ra ở một trong hai bộ phận này.

1.2. Phân loại các dạng kẹt Block (Bó cơ)

Kẹt Block thường được phân loại dựa trên nguyên nhân vật lý gây ra sự cố.

• Kẹt cơ học (Bó piston/Bi): Xảy ra khi các chi tiết cơ khí bên trong Block bị ma sát quá mức, biến dạng, hoặc hỏng bạc đạn/bi do thiếu dầu, dẫn đến việc motor không thể xoay trục nén.
• Kẹt điện tử (Do khởi động): Block không thể khởi động do lỗi tụ điện, rơ-le hoặc mạch điện tử cấp nguồn. Dù không phải kẹt cơ học, nhưng Block vẫn đứng yên, gây ra tình trạng tương tự.
• Kẹt do dị vật: Hiếm gặp, nhưng có thể do mạt kim loại hoặc chất bẩn lọt vào buồng nén, ngăn cản chuyển động piston.

2. 05 Nguyên nhân kỹ thuật dẫn đến block máy lạnh bị kẹt

Tình trạng block máy lạnh bị kẹt thường là kết quả của một chuỗi các sự cố xảy ra trước đó, liên quan đến điện áp, cơ khí và dầu bôi trơn. Dưới đây là các nguyên nhân chính:

2.1. Lỗi tụ điện khởi động (Capacitor) bị hỏng hoặc yếu

Tụ điện là bộ phận cung cấp mô-men xoắn ban đầu giúp Block máy lạnh khởi động.

• Tụ điện yếu: Sau thời gian dài sử dụng (thường trên 3 năm), tụ điện bị chai, giảm trị số (microfarad). Khi khởi động, tụ không cung cấp đủ dòng điện để tạo ra mô-men xoắn xoay trục Block. Block chỉ phát ra tiếng “Ù” nhẹ rồi ngắt. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến block điều hòa bị kẹt ở trạng thái đứng yên.
• Tụ điều hòa hỏng hoàn toàn: Nếu tụ bị nổ, cháy hoặc hở mạch, Block sẽ không nhận được nguồn điện khởi động, dẫn đến không thể quay.

2.2. Block hoạt động thiếu dầu bôi trơn (Mất dầu)

Dầu bôi trơn là yếu tố quan trọng để giảm ma sát và tản nhiệt cho các chi tiết cơ khí bên trong Block.

• Thiếu dầu do rò rỉ gas: Gas lạnh và dầu bôi trơn tuần hoàn cùng nhau. Nếu máy lạnh bị xì gas kéo dài, dầu bôi trơn cũng sẽ bị thất thoát theo gas ra ngoài môi trường.
• Hậu quả: Block hoạt động trong tình trạng thiếu dầu sẽ làm tăng ma sát giữa piston/xoắn ốc và xi lanh. Nhiệt độ tăng cao, các chi tiết kim loại giãn nở và bám dính vào nhau (lỗi bó cơ), dẫn đến block máy lạnh bị kẹt cứng vĩnh viễn.

2.3. Quá nhiệt và quá tải do làm lạnh kém

Hoạt động liên tục trong điều kiện khắc nghiệt là nguyên nhân hàng đầu làm hỏng Block.

• Quá nhiệt dàn nóng: Dàn nóng bị bám bụi quá dày, quạt dàn nóng yếu hoặc hỏng, khiến khả năng tản nhiệt kém. Gas nóng bị nén không thể xả nhiệt hiệu quả, làm Block phải làm việc ở nhiệt độ cực cao, gây quá tải nhiệt và làm cháy cuộn dây.
• Quá tải áp suất: Lượng gas nạp quá mức (thừa gas) hoặc đường ống bị tắc nghẽn sẽ làm áp suất nén tăng quá cao, khiến Block phải làm việc với công suất tối đa, gây ra hiện tượng quá tải và kẹt Block.

2.4. Điện áp cấp không ổn định hoặc quá thấp

Nguồn điện là yếu tố sống còn cho motor Block.

• Điện áp thấp: Khi điện áp lưới điện quá thấp (dưới 180V đối với máy 220V), motor Block không nhận đủ dòng khởi động và dòng duy trì, dẫn đến tình trạng Block không thể quay hoặc bị kẹt ngay khi khởi động. Motor phải cố gắng khởi động nhiều lần sẽ bị nóng và hỏng cuộn dây.
• Mất pha (Đối với máy 3 pha): Nếu Block máy lạnh công nghiệp 3 pha bị mất 1 pha (chỉ còn 2 pha), motor sẽ không thể tạo ra từ trường quay đều, dẫn đến tình trạng block bị kẹt đứng yên hoặc chỉ kêu “Ù” rất lớn.

2.5. Lỗi cơ khí bên trong Block (Kẹt Bi, gãy piston)

Đây là lỗi nghiêm trọng nhất, đòi hỏi phải thay thế toàn bộ Block.

• Hỏng bạc đạn (Bi): Bạc đạn hoặc ổ đỡ trục quay bên trong Block bị mòn, vỡ do ma sát kém hoặc tuổi thọ, khiến trục bị lệch tâm và bó cơ, dẫn đến block máy lạnh bị kẹt cơ học.
• Gãy chi tiết: Các chi tiết cơ khí như piston hoặc xoắn ốc bị gãy do áp suất đột ngột quá cao (ví dụ: bị búa nước) hoặc lỗi vật liệu.

3. Dấu hiệu nhận biết block máy lạnh bị kẹt

3.1. Dấu hiệu nhận biết qua âm thanh và đèn báo

• Tiếng “Ù” hoặc “Rẹt” ngắn, sau đó ngắt: Đây là dấu hiệu Block đang cố gắng khởi động nhưng không thành công (thường do tụ điện yếu hoặc kẹt cơ nhẹ). Sau đó, máy sẽ ngắt Block, chỉ để quạt dàn lạnh chạy.
• Đèn báo lỗi nhấp nháy: Hầu hết các máy lạnh sẽ hiển thị mã lỗi (Check Code) hoặc nháy đèn Operation/Timer liên tục khi Block không khởi động được (lỗi Block không chạy).
• Block im lặng hoàn toàn: Nếu Block im lặng hoàn toàn sau khi khởi động, nguyên nhân có thể do tụ điện hỏng nặng hoặc bo mạch đã ngắt nguồn Block để bảo vệ.

3.2. Chẩn đoán chuyên sâu bằng đồng hồ đo

Kỹ thuật viên sẽ sử dụng các thiết bị chuyên dụng để xác định chính xác lỗi Block.

• Đo dòng điện khởi động: Dùng đồng hồ Ampe kìm đo dòng điện Block. Nếu dòng điện tăng rất cao (gấp 3 – 5 lần dòng định mức) sau đó tụt về 0 hoặc duy trì dòng cao một cách bất thường, Block đã bị kẹt cơ học hoặc chập cuộn dây.
• Đo tụ điện: Tháo tụ điện khởi động và đo trị số. Nếu trị số tụ giảm quá 20% so với giá trị ghi trên thân tụ, tụ cần được thay thế.
• Đo điện trở cuộn dây: Đo điện trở 03 cuộn dây (Chạy, Đề, Chung) của Block. Nếu 03 cuộn dây không thông mạch (mở mạch) hoặc điện trở bằng 0 (chập mạch), Block đã hỏng cuộn dây và phải thay thế.

4. Phương pháp khắc phục block điều hòa bị kẹt hiệu quả

Khi xác định chính xác block (máy nén) bị kẹt cơ hoặc lỗi khởi động, tùy vào mức độ hư hỏng mà kỹ thuật viên tại Điện Lạnh Limosa sẽ hướng dẫn các phương pháp sửa lỗi máy lạnh trên như sau:

• Sử dụng tụ đề công suất lớn để kích khởi động: Đây là giải pháp ưu tiên cho các trường hợp block bị kẹt cơ nhẹ hoặc gặp khó khăn khi khởi động do điện áp không ổn định. Kỹ thuật viên sẽ đấu nối thêm tụ đề nhằm tạo ra momen xoắn cực đại trong tích tắc, hỗ trợ trục máy nén thoát khỏi vị trí kẹt và vận hành trở lại.
• Xử lý giảm tải áp suất hệ thống: Khi áp suất gas trong đường ống quá cao vượt mức cho phép, piston có thể bị bó cứng. Phương pháp khắc phục là xả bớt một lượng gas vừa đủ để giảm áp suất đầu nén, tạo điều kiện cho block khởi động dễ dàng hơn trước khi cân chỉnh lại lượng gas tiêu chuẩn.
• Tác động lực cơ học lên thân máy nén: Với những khối block bị kẹt do cặn bẩn hoặc khô dầu lâu ngày, kỹ thuật viên sẽ sử dụng công cụ chuyên dụng tác động lực vừa đủ lên vỏ máy nén đồng thời với việc cấp điện. Sự rung động từ lực bên ngoài kết hợp với lực điện trường bên trong giúp giải phóng piston và trục khuỷu bị bó.
• Vệ sinh hệ thống và thay dầu bôi trơn: Nếu phát hiện dầu máy nén bị biến chất hoặc chứa nhiều tạp chất, kỹ thuật viên sẽ tiến hành hút bỏ dầu cũ, vệ sinh sạch sẽ hệ thống bằng hóa chất chuyên dụng và thay thế bằng dầu bôi trơn mới chính hãng. Điều này giúp giảm ma sát và bảo vệ các linh kiện chuyển động bên trong block.
• Kỹ thuật đảo pha đối với dòng điện ba pha: Đối với các dòng điều hòa công nghiệp, kỹ thuật viên có thể thực hiện đảo các pha điện để máy nén quay ngược lại trong thời gian ngắn. Thao tác này giúp phá vỡ các điểm kẹt cơ học một cách nhanh chóng và hiệu quả.
• Thay thế máy nén mới chính hãng: Trong trường hợp các phương pháp phục hồi không mang lại kết quả hoặc block đã bị hư hỏng cấu trúc bên trong như vỡ piston, cháy cuộn dây, Limosa sẽ tư vấn thay thế block mới. Việc này đảm bảo thiết bị hoạt động bền bỉ và tiết kiệm điện năng về lâu dài.

5. Những câu hỏi thường gặp về tình trạng Block máy lạnh bị kẹt

Dưới đây là các câu hỏi thường gặp mà khách hàng thường thắc mắc khi gặp sự cố nghiêm trọng này.

Block máy lạnh bị kẹt là gì?

Block bị kẹt là tình trạng các chi tiết cơ khí bên trong máy nén (piston, trục quay…) không quay hoặc quay rất nặng, khiến block không thể khởi động hoặc hoạt động bình thường.

Dấu hiệu nhận biết block máy lạnh bị kẹt?

Dàn nóng phát tiếng ù ù nhưng không chạy, máy tự ngắt sau vài giây khởi động, hoặc dàn lạnh chỉ có gió mà không mát.

Nguyên nhân nào khiến block máy lạnh bị kẹt?

Do thiếu dầu bôi trơn, máy chạy quá tải lâu ngày, tụ khởi động bị hỏng hoặc hệ thống quá bẩn gây kẹt cơ học.

Block bị kẹt có sửa được không?

Có, nếu bị kẹt nhẹ có thể xử lý bằng kỹ thuật chuyên môn. Nếu hư hỏng cấu trúc bên trong (vỡ piston) thì bắt buộc phải thay mới.

Tình trạng block máy lạnh bị kẹt là sự cố nghiêm trọng, cần can thiệp kỹ thuật kịp thời. Nguyên nhân có thể từ lỗi tụ điện đơn giản đến hư hỏng cơ học phức tạp, và chẩn đoán sai sẽ gây tốn kém. Liên hệ ngay Điện lạnh Limosa khi phát hiện Block bất thường.